Historisch Maarn & Maarsbergen

Maarsbergen

Maarsbergen is vroeger voor een groot deel eigendom geweest van het riddergoed Berne bij Heusden. Ridder Fulco kreeg de goederen in Maarsbergen in bezit doordat hij trouwde met de dochter van de heer van Heusden. In 1134 schonk deze ridder zijn bezittingen aan de kerk.

Na de reformatie werden de kloosterbezittingen in 1656 verkocht aan de Amsterdamse zakenman Samuel de Marez. Deze liet op enige afstand van de vervallen proosdij het kasteel Maarsbergen bouwen, dat zijn familie tot in 1764 in bezit hield. In 1804 werd het kasteel gekocht door de heer du Bois. Zijn dochter verkocht het in 1882 aan de familie Godin de Beaufort, die het tot op de dag van vandaag nog bewoont en met het Landgoed Maarsbergen actief is binnen de gemeenschap.

De aanleg van de spoorlijn Utrecht-Arnhem in 1844 zorgde ervoor dat Maarsbergen uit zijn isolement kwam, zeker nadat er ook een station kwam. Door dit station, de bouw van een school in 1864 (de eerste in de gemeente Maarn) en de kerk ontstond er een nieuw dorp op de huidige locatie. De oude ‘Meersbergse buurt’ bevond zich oorspronkelijk bij kasteel Maarsbergen. De Hervormde Kerk van Maarsbergen werd in 1884 in gebruik genomen. Zij heeft haar bestaan te danken aan de heer A. du Bois (eigenaar van kasteel Maarsbergen) die na zijn overlijden circa 30.000 gulden naliet voor de bouw ervan.

Met de heropening van station Bunnik en verplaatsing van het station van Maarn in 1972 besloot de NS station Maarsbergen te sluiten. Op het drukke traject was een extra stop niet in te passen. Hierom werd het kleinste station, Maarsbergen, gesloten.

Tot 1 januari 2006 hoorde Maarsbergen bij de gemeente Maarn. Sindsdien zijn beide dorpen opgegaan in gemeente Utrechtse Heuvelrug.

Wapen van Maarn

Van 1926 tot 2006 had Maarn een eigen wapen. Het rad is afkomstig uit het wapen van Heusden. De Heerlijkheid Maarn was eigendom van de abdij te Bern bij Heusden. Het logo van Maarn Actief is gebaseerd op dit wapen. Het rad komt na 2006 terug in het wapen van de dan nieuw gevormde gemeente Utrechtse Heuvelrug waar Maarn sindsdien deel van uitmaakt.

Tuindorp Maarn

Maarn is een Tuindorp. De term verwijst naar een specifiek vorm van Europese stedenbouw waarbij een dorp of wijk een typisch dorps karakter kregen door lage eengezinswoningen te bouwen met een voor- en een achtertuin in een omgeving met veel groen. Het ontbreken van stedelijk vertier zoals kroegen, en de sterke nadruk op de gezinswoning als kern van het leven, moesten bijdragen aan de vorming van een fatsoenlijk, burgerlijk karakter. Tuindorpen werden opgezet om bijvoorbeeld arbeiders van een nabijgelegen fabriek te huisvesten.

In 1921 is het tuindorp Maarn gebouwd voor de arbeiders die werkzaam waren in de zandafgraving van de NS. De huizen zijn relatief klein, maar hebben een groot tuinoppervlakte. Zoals in veel andere plaatsen in Nederland had ook Maarn het uitgangspunt dat de arbeiders naast hun karige loon van NS, zelf groenten moesten kunnen verbouwen in hun eigen tuin. De straat Klein Amsterdam herinnert aan de herkomst van veel arbeiders die zich in Maarn vestigden.

In 2003 is besloten om tuindorp Maarn in zijn huidige vorm te behouden. De huizen die leegkomen door verloop worden gerenoveerd en aangepast aan de huidige normen en voorschriften, zonder dat het aanzicht wordt aangetast. Omdat Maarn het laatst volledig intact gebleven tuindorp is, is er sprake van dat het opgenomen wordt op de werelderfgoedlijst van UNESCO.